Neuropatia cukrzycowa — czym właściwie jest?
Zbiór podstawowych informacji: od definicji, przez klasyfikację medyczną, aż po współczesne rozumienie mechanizmu uszkodzenia nerwów w cukrzycy.
Definicja
W piśmiennictwie Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego neuropatia cukrzycowa definiowana jest jako obecność objawów lub uchwytnych odchyleń w badaniu funkcji obwodowego układu nerwowego u osoby z cukrzycą — po wykluczeniu innych możliwych przyczyn uszkodzenia nerwów. Definicja obejmuje zarówno postaci uogólnione, jak i ogniskowe.
Warto podkreślić, że pojęcie to nie oznacza pojedynczej choroby, lecz całą rodzinę zjawisk klinicznych, które łączy jeden mianownik: wpływ przewlekłej hiperglikemii oraz towarzyszących jej zaburzeń metabolicznych na strukturę i funkcję komórek nerwowych.
Postaci neuropatii cukrzycowej w ujęciu tabelarycznym
| Postać | Charakter | Typowa lokalizacja | Częstość |
|---|---|---|---|
| Symetryczna polineuropatia czuciowo-ruchowa | Uogólniona, przewlekła | Stopy, podudzia, dłonie | Najczęstsza (≈ 75–80%) |
| Neuropatia autonomiczna | Uogólniona, przewlekła | Układ krążenia, przewód pokarmowy, układ moczowo-płciowy | Częsta, często niedodiagnozowana |
| Neuropatia proksymalna (amiotrofia) | Ogniskowa, asymetryczna | Uda, biodra, mięśnie pośladkowe | Rzadka |
| Mononeuropatia obwodowa | Ogniskowa | Nerw pośrodkowy, łokciowy, strzałkowy | Rzadka |
| Neuropatia nerwów czaszkowych | Ogniskowa | Nerwy III, VI, VII | Bardzo rzadka |
| Radikulopatia piersiowa | Ogniskowa | Odcinek piersiowy tułowia | Bardzo rzadka |
Jak powstaje uszkodzenie nerwu w cukrzycy
- 1 — Hiperglikemia
Przewlekłe podwyższenie stężenia glukozy uruchamia w komórkach nerwowych szlak poliolowy, prowadząc do gromadzenia się sorbitolu i fruktozy.
- 2 — Stres oksydacyjny
Zaburzenia metaboliczne sprzyjają powstawaniu wolnych rodników tlenowych, które uszkadzają błony komórkowe komórek Schwanna.
- 3 — Glikacja białek
Powstają tzw. końcowe produkty zaawansowanej glikacji (AGEs), które zmieniają właściwości białek strukturalnych nerwu.
- 4 — Mikroangiopatia
Uszkodzenie drobnych naczyń odżywiających nerw (vasa nervorum) prowadzi do jego niedokrwienia i niedotlenienia.
- 5 — Zaburzenie przewodnictwa
Zmiany strukturalne w osłonce mielinowej i we włóknach osiowych powodują spowolnienie przewodzenia impulsów nerwowych.
Sto pięćdziesiąt lat obserwacji nerwu i cukru
Francuski lekarz jako jeden z pierwszych opisał zależność pomiędzy cukrzycą a objawami ze strony nerwów obwodowych.
Angielski internista pogłębia opis polineuropatii u pacjentów z długoletnią cukrzycą.
Klasyczne opracowanie amerykańskie systematyzuje formy kliniczne neuropatii cukrzycowej.
Badanie DCCT wykazuje wpływ długoterminowej kontroli glikemii na obraz kliniczny powikłań, w tym neuropatii.
„Neuropatia jest cichym świadkiem czasu, jaki dana osoba żyje z cukrzycą — i jednym z najbardziej wymownych.”
Skala zjawiska nad Wisłą
Zestawienie na podstawie raportów Narodowego Funduszu Zdrowia „NFZ o zdrowiu — cukrzyca” oraz przeglądów Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Liczby mają charakter poglądowy.
Terminologia, którą warto oswoić
- Aksonopatia
- Postać uszkodzenia nerwu, w której zmiany dotyczą głównie wypustki osiowej neuronu.
- Demielinizacja
- Utrata osłonki mielinowej otaczającej włókna nerwowe.
- Parestezje
- Nietypowe, spontaniczne wrażenia czuciowe: mrowienie, drętwienie, uczucie „przechodzenia prądu”.
- Hipoestezja
- Zmniejszenie odczuwania bodźców czuciowych.
- Allodynia
- Odbieranie jako bolesnych bodźców, które w warunkach zdrowia nie wywołują bólu.
- Neuropatia autonomiczna
- Uszkodzenie nerwów układu wegetatywnego, wpływające na pracę narządów wewnętrznych.
- Vasa nervorum
- Drobne naczynia krwionośne odżywiające pnie nerwowe.
- Elektroneurografia
- Badanie oceniające szybkość przewodzenia impulsów w nerwach obwodowych.